درسنامه فرهنگ و هنر هشتم

درس اوّل: بازی و بازیگری

یکی از فیلسوفان مشهور جهان به‌نام ارسطو، بیش از دو هزار و پانصد سال پیش، تقلید کردن را یکی از ویژگی‌های مهم و اصلی انسان‌ها نامید و بازی کردن در نقش دیگران را وسیله‌ای برای تغییر و اصلاح رفتار آدم‌ها نامید. فیلسوفان و حکیمان ایرانی هم به تأثیر تقلید و بازی کردن در تربیت پرداخته‌اند. از جمله در این بیت از مولوی، شاعر معروف ایرانی:

درس سوم: بدن و حرکت

یک بازیگر تنفس خود را برای بیان بهتر حروف و کلمات تربیت می‌کند و همچنین صحبت کردنش هنگام تمرین و بازی در صحنه، با فعالیت‌های بدنی مستمر و تمرین‌های متنوع، تقویت می‌شود. یک بازیگر ضمن تمرین‌های تنفسی و حرکتی، تمامی حواس پنجگانه‌ی خود را هم فعال نگه می‌دارد، بنابراین فقط یک بخش از بازیگری استعداد و علاقه‌ی شخصی و بروز احساسات فردی روی صحنه است و بخش مهم‌تر آن کسب مهارت و دانش و فنون و شگردهای گوناگون، برای استمرار این هنر به عنوان یک حرفه یا شغل است. شعار هنرمندان بازیگری این است: تمرین، تمرین، تمرین؛ کار، کار، کار.

بازیگران همچنین، می‌بایست با مبانی و اصول روان‌شناسی هم آشنا باشند، زیرا یکی از مهم‌ترین اقدامات آنها قرار گرفتن به‌جای اشخاص با خلق‌وخوها و رفتارهای متفاوت است. خلق‌وخوها و رفتارهایی که قطعاً بسیاری از آنها با رفتارهای زندگی طبیعی بازیگران تفاوت دارد، زیرا که بازیگران گاهی به جای اشخاص نیک و گاهی به‌جای اشخاص شر قرار می‌گیرند و با تمرین‌هایی که در این زمینه انجام می‌دهند، تلاش می‌کنند تا هریک از این اشخاص را، به بهترین نحو روی صحنه زنده کنند تا تماشاگران آنها را باور کنند. لذا وقتی نقشی را بازی می‌کنیم یعنی به‌جای شخص دیگری نفس می‌کشیم، تصمیم می‌گیریم و انتخاب می‌کنیم و در یک کلام زندگی می‌کنیم.

درس چهارم: احساس و تخیل

خشم را بارها و بارها تجربه کرده‌اید. گاهی به هنگام عصبانیت سکوت کرده و اصطلاحاً عصبانیت را در خود می‌ریزید. گاهی پس از این‌که عصبانی شدید فریاد می‌کشید و با بیان کلمات و جملات، احساسات خود را نشان می‌دهید.

در طول زندگی خود علاوه بر خشم، احساسات دیگر همچون خوشحالی، تأسف، غم و… را به دفعات تجربه کرده‌اید.
تجربه بازیگری نیز از تجربه‌های حسی در زندگی واقعی جدا نیست و بازیگران برای ایفای نقش و زنده کردن شخصیت مورد نظر در صحنه نمایش از این تجربیات استفاده می‌کنند. هر نمایش‌نامه، نمایش‌دهنده بخشی از زندگی است.
بنابراین در هر نمایش‌نامه، شخصیت یا شخصیت‌های مختلف مانند زندگی واقعی، احساسات خود را بروز می‌دهند، عصبانی می‌شوند، خوشحال می‌شوند، می‌خندند، ناراحت می‌شوند و … . در اینجا تجربه‌های واقعی زندگی به‌کمک بازیگران می‌آید با این تفاوت که این بار بازیگران باید آن احساس را بازی کنند؛ به این منظور از تخیل خود کمک می‌گیرند.

تخیل

در یک نمایش‌نامه می‌تواند صحنه‌هایی وجود داشته باشد که شما قبلاً آن‌را تجربه کرده باشید؛ برای مثال بازی در نقش فرزندی، دانش‌آموزی، خواهری، برادری و… برای بیشتر ما که در این زمینه تجربه داریم ساده به نظر می‌رسد. تنها کافی است با استفاده از قدرت تخیل خود، آن تجربیات را به یاد آورده و تکرار کنیم.
گاهی اوقات در یک نمایش‌نامه صحنه‌ای وجود دارد که در طول زندگی، نمونه آن‌را مشاهده یا تجربه نکرده‌اید؛ مثلاً شاید هیچ‌گاه سوار کشتی جنگی نشده‌اید در اینجا نیاز به استفاده از تخیل خود دارید. در واقع با تجربیاتی که از احساسات خود دارید، مثلاً از چیزی ترسیده و یا شگفت‌زده شده باشید، احساس خود را در زمان ترس و یا تعجب به‌یاد آورده و با استفاده از قدرت تخیل خود آن را بازسازی کرده و خود را سوار بر کشتی جنگی با همان احساسات، تصور می‌کنید.